Pramāṇadhārā
Mangalam
Yatsamkalpā’nugam vastubhūtisthityādi sarvadā;
Yatsamkalpā’nugo vastuswarūpadharmanishchayah. 277
Yashcha prāmāṇyanirṇetā sarvaprāmāṇyakāraṇam;
Sarvaprāmāṇyadhīhetuh sarvapramāpradah pramī. 278
Swāminārāyaṇam vande hyakṣhara-puruṣhottamam;
Pramāṇa-puruṣham vande pramukham tam gurum harim. 279
Pramāṇa-lakṣhaṇādi
Nityodbhāsita-bodhatvānmānā’nadhīnasiddhitah;
Mānavashyam na vai meyam akṣhara-paramātmanoh. 280
Tatkṛupālabdha-prajnyānām brahmabhūtā’’tmanām tathā;
Sarvārthānām samudbhāsānnaivā’sti mānavashyatā. 281
Ato mānāt prameyasya siddhiriti tu kevalam;
Baddhātma-niyatam jnyeyam yaddhi vādeṣhu yojyate. 282
Jnyānam pramātmakam jnyeyam yathā’vasthi-tavastunah;
Yathā shuktāviyam shuktī rajate rajatam tathā. 283
Akārtsnyam vaiparītyam cha tathaiva sanshayādikam;
Apākṛutya vibodhe syāt pramāṇamupakārakam. 284
Akṣharabrahma-vijnyānam satya-jnyānādibhirguṇaih;
Shrutiproktadishā yaddhi vijānīyāt pramātmakam. 285
Parā’kṣharaparatvādiguṇaishcha parabrahmaṇah;
Achchhedyādi-guṇaishchaivam jnyānam jīvātmanah pramā. 286
Visheṣhaishvaryavattvādi - guṇairīshvara-bodhanam;
Brahmaniyamyatādibhir - guṇairmāyāvi-bodhanam. 287
Ātmā jnyānā’vinābhāvī jnyānamātravihīnatām;
Na bhajate yatashchā’yam anādisansṛutim gatah. 288
Ativyāptistathā’vyāptih shūnyatvam sambhavasya cha;
Lakṣhaṇasya trayo doṣhā lakṣhaṇagnaih prakīrtitāh. 289
Pratyakṣham
Pratyakṣham dvividham jnyeyam laukikam cha hyalaukikam;
Ādyamindriyasāpekṣham baddha-jīveshvarātmanām. 290
Indriyanirapekṣham syād muktānām yoginām tathā;
Dvitīyam tat kṛupālabdham akṣhara-paramātmanoh. 291
Sāpekṣham dvividham jnyeyam bāhyamābhyantaram tathā;
Samanashcha-kṣhurādīnām bāhyam viṣhayasangatah. 292
Bāhyendriyā’napekṣham yad antah smṛutyādi mānasam;
Ṣhaḍvidhakaraṇā’pekṣham tadapi ṣhaḍvidham bhavet. 293
Sanskāra-mātrajanyam yajjnyānam smaraṇamuchyate;
Viṣhayo nā’gṛuhīto’tra gṛuhītagrāhikā smṛutih. 294
Pureha guruṇā proktamevamevam punah punah;
Ihaivam bhojitā bhūri rangaih prasāditā muhuh. 295
Upaviṣhṭa ihaivam sa prabhāte chalitastathā;
Sāyamkāle nishāyām cha Sārangapura-mandire. 296
Upādishat susiddhāntam bhaktachintāmaṇim tadā;
Nārāyaṇaswarūpo’yamityādi smaraṇam bhavet. 297
Ātmā’ntahkaraṇā’’ḍhyam syāt pramāṇam chakṣhurādikam;
Viṣhaya-grāhakāṇi syurindriyāṇi svavṛuttibhih. 298
Anumānam
Anu hetumitim nityam sādhyasya jāyate mitih;
Tasmādanumitih proktā pramāṇasthā’numānajā. 299
Vyāptyā nityam vishiṣhṭā syāt pakṣha-dharmatvadhīshcha yā;
Karaṇamanumāyām tu parāmarshah prakīrtitah. 300
Vyāptir-niyatasansargo dhūmavahnyoryathā matā;
Samā cha viṣhamā chaiva trividhā jāyate punah. 301
Ādyā tvanvayamātrā syād dvitīyā vyatirekatah;
Tṛutīyobhayarūpā cha yathauchityam niyojayet. 302
Pramāṇam naiva tarkah syāt tatrā’nugrāhakastu sah;
Vyabhichārādishankānām vāraṇam tadanugrahah. 303
Anumānam dvidham proktam svārthaparārtha-bhedayoh;
Svārtham svā’numiterhetuh parā’numitikṛutparam. 304
Hetuvaddhi yadābhāso hetavo dūṣhitā matāh;
Hetvābhāsāstato jnyeyā vyāptyanumitirodhakāh. 305
Anekāntaviruddhau dvāvasiddhabādhitau tathā;
Satpratipakṣhitah pancha hetvābhāsāh pradhānatah. 306
Upamānam
Heturupamiteryah syād upamānam taduchyate;
Shāstropayogabāhulyāt prāmāṇyam na jahāti tat. 307
Shabdah
Shabdo yo hi yathārthah syāt prāmāṇyam bhajate sadā;
Anyathā naiva prāmāṇyam duṣhṭa-shabdādanarthadhīh. 308
Harerguroshcha yah shabdah pramāṇam nikhilo matah;
Tadupadiṣhṭam sachchhāstram pramāṇam tatkṛutā’rthakam. 309
Samhitābrāhmaṇātmā yastathopaniṣhadātmakah;
Āraṇyaka-swarūpashcha vedah prāmāṇyabhāg bhavet. 310
Shikṣhādīnām tadangānām vedarakṣhā prayojanam;
Vedapīḍā bhavennūnam vaiparītyāt padārthayoh. 311
Itihāsa-purāṇābhyām tasmāt tadupabṛunhaṇam;
Sadāchāreṇa shiṣhṭānām vedārthojjīvanam bhuvi. 312
Sahajānanda-devasya brahmā’kṣhara-gurostathā;
Adhikāro na chā’nyasya vedatātparyanishchaye. 313
Sākṣhādvedo bhaved vākyam Swāminārāyaṇa-prabhoh;
Gurushcha panchamo vedastachchhabda-shreṣhṭhatā tatah. 314
Vachanāmṛuta-shāstram hi vārtāshcha Swāminah shubhāh;
Guru-charitra-granthāshcha prasthāna-trayamuchyate. 315
Siddhāntā’nugamanyattu sarvathā sāmpradāyikam;
Guru-pramāṇitam hyeva prāmāṇyapadavīm bhajet. 316
Vede vedāntamantre sakala-paratayā, nishchitam yatparokṣham,
Pratyakṣham tachcha brūte, sahaja-labhatayā Swāminārāyaṇam yad;
Sākṣhāt proktam cha tattvam shruti-gahana-guhāgarbhitam brahmasangnam,
Tasmātprāmāṇyapakṣhe bhajati paramatām sarva-shāstreṣhu nityam. 317
Shaktishcha lakṣhaṇā cheti vṛuttirdvedhā hi shabdagā;
Shaktiryogashcha rūḍhishcha yogarūḍhiriti tridhā. 318
Āptoktervyavahārāchcha koshavyākaraṇāditah;
Shaktigraho bhavennrūṇām vivaraṇādibhistathā. 319
Lakṣhaṇā shakya-sambandhah shuddhā gauṇī dvidhā matā;
Shakyatātparyabādhe tu sambaddhā’rthe pravartanam. 320
Gavādipadashaktistu dharma-vishiṣhṭadharmiṇi;
Dharmah sāsnādimattvam syād dharmitvam gostadochyate. 321
Laukike vaidike shabde bhedo vijnyāyate budhaih;
Vaidike niyato’rthah syāllaukike na tathā sadā. 322
Pratyakṣhādipramāṇeṣhu shabdastu pramukho bhavet;
Yasmādalaukikā’rtheṣhu shabdā’nyaprasaro na hi. 323
Kevalamanumānam tu parātmasādhakam na hi;
Vyabhichārādidoṣhatvam kāryatvāderna vāryate. 324
Atah shāstrā’’shrayo shreyān anumānādalaukike;
Jagatkartṛutvabodhāya hyakṣhare puruṣhottame. 325
Shāstrashabdo’pi no sevyo gurorāshrayaṇam vinā;
Gurumukhāchchhrutam shāstram sadarthānstu prakāshayet. 326
Guruharibalam shreṣhṭham shāstravachobalādapi;
Shāstrāttu kevalāt kvāpi na jnyānam nishchayah sukham. 327
Atah shāstram balīyo na sākṣhād brahmā’kṣharād guroh;
Nā’satyād vārayechchhāstram gurustu vārayet tatah. 328
Pratyanīkam bhaved yaddhi pramāyām karaṇam na hi;
Pramityanuguṇatve tu na tatsankhyādurāgrahah. 329
Ato’rthāpattirityādeshchet siddhāntā’virodhitā;
Tadā bodhopayuktatvāt pṛuthaguktā pramāṇatā. 330
Khyāti-vimarshah
Bhrāntau khyātistu vijnyeyā chidachitkhyāti-sangnakā;
Pravṛuttirdvividhā bhrāntestasmādekāntiko na hi. 331
Panchīkāro bhaved yatra satkāryatopapadyate;
Achitkhyātirmatā tatra shuktyādau rajatādike. 332
Tato bhinne tu chitkhyātirvaiparītyam yadā bhavet;
Yathā’’tmasu jaḍatvādi chetanatvam jaḍeṣhu cha. 333
