Pramāṇadhārā

 

Mangalam

Yatsamkalpā’nugam vastubhūtisthityādi sarvadā;

Yatsamkalpā’nugo vastuswarūpadharmanishchayah. 277

Yashcha prāmāṇyanirṇetā sarvaprāmāṇyakāraṇam;

Sarvaprāmāṇyadhīhetuh sarvapramāpradah pramī. 278

Swāminārāyaṇam vande hyakṣhara-puruṣhottamam;

Pramāṇa-puruṣham vande pramukham tam gurum harim. 279

Pramāṇa-lakṣhaṇādi

Nityodbhāsita-bodhatvānmānā’nadhīnasiddhitah;

Mānavashyam na vai meyam akṣhara-paramātmanoh. 280

Tatkṛupālabdha-prajnyānām brahmabhūtā’’tmanām tathā;

Sarvārthānām samudbhāsānnaivā’sti mānavashyatā. 281

Ato mānāt prameyasya siddhiriti tu kevalam;

Baddhātma-niyatam jnyeyam yaddhi vādeṣhu yojyate. 282

Jnyānam pramātmakam jnyeyam yathā’vasthi-tavastunah;

Yathā shuktāviyam shuktī rajate rajatam tathā. 283

Akārtsnyam vaiparītyam cha tathaiva sanshayādikam;

Apākṛutya vibodhe syāt pramāṇamupakārakam. 284

Akṣharabrahma-vijnyānam satya-jnyānādibhirguṇaih;

Shrutiproktadishā yaddhi vijānīyāt pramātmakam. 285

Parā’kṣharaparatvādiguṇaishcha parabrahmaṇah;

Achchhedyādi-guṇaishchaivam jnyānam jīvātmanah pramā. 286

Visheṣhaishvaryavattvādi - guṇairīshvara-bodhanam;

Brahmaniyamyatādibhir - guṇairmāyāvi-bodhanam. 287

Ātmā jnyānā’vinābhāvī jnyānamātravihīnatām;

Na bhajate yatashchā’yam anādisansṛutim gatah. 288

Ativyāptistathā’vyāptih shūnyatvam sambhavasya cha;

Lakṣhaṇasya trayo doṣhā lakṣhaṇagnaih prakīrtitāh. 289

Pratyakṣham

Pratyakṣham dvividham jnyeyam laukikam cha hyalaukikam;

Ādyamindriyasāpekṣham baddha-jīveshvarātmanām. 290

Indriyanirapekṣham syād muktānām yoginām tathā;

Dvitīyam tat kṛupālabdham akṣhara-paramātmanoh. 291

Sāpekṣham dvividham jnyeyam bāhyamābhyantaram tathā;

Samanashcha-kṣhurādīnām bāhyam viṣhayasangatah. 292

Bāhyendriyā’napekṣham yad antah smṛutyādi mānasam;

Ṣhaḍvidhakaraṇā’pekṣham tadapi ṣhaḍvidham bhavet. 293

Sanskāra-mātrajanyam yajjnyānam smaraṇamuchyate;

Viṣhayo nā’gṛuhīto’tra gṛuhītagrāhikā smṛutih. 294

Pureha guruṇā proktamevamevam punah punah;

Ihaivam bhojitā bhūri rangaih prasāditā muhuh. 295

Upaviṣhṭa ihaivam sa prabhāte chalitastathā;

Sāyamkāle nishāyām cha Sārangapura-mandire. 296

Upādishat susiddhāntam bhaktachintāmaṇim tadā;

Nārāyaṇaswarūpo’yamityādi smaraṇam bhavet. 297

Ātmā’ntahkaraṇā’’ḍhyam syāt pramāṇam chakṣhurādikam;

Viṣhaya-grāhakāṇi syurindriyāṇi svavṛuttibhih. 298

Anumānam

Anu hetumitim nityam sādhyasya jāyate mitih;

Tasmādanumitih proktā pramāṇasthā’numānajā. 299

Vyāptyā nityam vishiṣhṭā syāt pakṣha-dharmatvadhīshcha yā;

Karaṇamanumāyām tu parāmarshah prakīrtitah. 300

Vyāptir-niyatasansargo dhūmavahnyoryathā matā;

Samā cha viṣhamā chaiva trividhā jāyate punah. 301

Ādyā tvanvayamātrā syād dvitīyā vyatirekatah;

Tṛutīyobhayarūpā cha yathauchityam niyojayet. 302

Pramāṇam naiva tarkah syāt tatrā’nugrāhakastu sah;

Vyabhichārādishankānām vāraṇam tadanugrahah. 303

Anumānam dvidham proktam svārthaparārtha-bhedayoh;

Svārtham svā’numiterhetuh parā’numitikṛutparam. 304

Hetuvaddhi yadābhāso hetavo dūṣhitā matāh;

Hetvābhāsāstato jnyeyā vyāptyanumitirodhakāh. 305

Anekāntaviruddhau dvāvasiddhabādhitau tathā;

Satpratipakṣhitah pancha hetvābhāsāh pradhānatah. 306

Upamānam

Heturupamiteryah syād upamānam taduchyate;

Shāstropayogabāhulyāt prāmāṇyam na jahāti tat. 307

Shabdah

Shabdo yo hi yathārthah syāt prāmāṇyam bhajate sadā;

Anyathā naiva prāmāṇyam duṣhṭa-shabdādanarthadhīh. 308

Harerguroshcha yah shabdah pramāṇam nikhilo matah;

Tadupadiṣhṭam sachchhāstram pramāṇam tatkṛutā’rthakam. 309

Samhitābrāhmaṇātmā yastathopaniṣhadātmakah;

Āraṇyaka-swarūpashcha vedah prāmāṇyabhāg bhavet. 310

Shikṣhādīnām tadangānām vedarakṣhā prayojanam;

Vedapīḍā bhavennūnam vaiparītyāt padārthayoh. 311

Itihāsa-purāṇābhyām tasmāt tadupabṛunhaṇam;

Sadāchāreṇa shiṣhṭānām vedārthojjīvanam bhuvi. 312

Sahajānanda-devasya brahmā’kṣhara-gurostathā;

Adhikāro na chā’nyasya vedatātparyanishchaye. 313

Sākṣhādvedo bhaved vākyam Swāminārāyaṇa-prabhoh;

Gurushcha panchamo vedastachchhabda-shreṣhṭhatā tatah. 314

Vachanāmṛuta-shāstram hi vārtāshcha Swāminah shubhāh;

Guru-charitra-granthāshcha prasthāna-trayamuchyate. 315

Siddhāntā’nugamanyattu sarvathā sāmpradāyikam;

Guru-pramāṇitam hyeva prāmāṇyapadavīm bhajet. 316

Vede vedāntamantre sakala-paratayā, nishchitam yatparokṣham,

Pratyakṣham tachcha brūte, sahaja-labhatayā Swāminārāyaṇam yad;

Sākṣhāt proktam cha tattvam shruti-gahana-guhāgarbhitam brahmasangnam,

Tasmātprāmāṇyapakṣhe bhajati paramatām sarva-shāstreṣhu nityam. 317

Shaktishcha lakṣhaṇā cheti vṛuttirdvedhā hi shabdagā;

Shaktiryogashcha rūḍhishcha yogarūḍhiriti tridhā. 318

Āptoktervyavahārāchcha koshavyākaraṇāditah;

Shaktigraho bhavennrūṇām vivaraṇādibhistathā. 319

Lakṣhaṇā shakya-sambandhah shuddhā gauṇī dvidhā matā;

Shakyatātparyabādhe tu sambaddhā’rthe pravartanam. 320

Gavādipadashaktistu dharma-vishiṣhṭadharmiṇi;

Dharmah sāsnādimattvam syād dharmitvam gostadochyate. 321

Laukike vaidike shabde bhedo vijnyāyate budhaih;

Vaidike niyato’rthah syāllaukike na tathā sadā. 322

Pratyakṣhādipramāṇeṣhu shabdastu pramukho bhavet;

Yasmādalaukikā’rtheṣhu shabdā’nyaprasaro na hi. 323

Kevalamanumānam tu parātmasādhakam na hi;

Vyabhichārādidoṣhatvam kāryatvāderna vāryate. 324

Atah shāstrā’’shrayo shreyān anumānādalaukike;

Jagatkartṛutvabodhāya hyakṣhare puruṣhottame. 325

Shāstrashabdo’pi no sevyo gurorāshrayaṇam vinā;

Gurumukhāchchhrutam shāstram sadarthānstu prakāshayet. 326

Guruharibalam shreṣhṭham shāstravachobalādapi;

Shāstrāttu kevalāt kvāpi na jnyānam nishchayah sukham. 327

Atah shāstram balīyo na sākṣhād brahmā’kṣharād guroh;

Nā’satyād vārayechchhāstram gurustu vārayet tatah. 328

Pratyanīkam bhaved yaddhi pramāyām karaṇam na hi;

Pramityanuguṇatve tu na tatsankhyādurāgrahah. 329

Ato’rthāpattirityādeshchet siddhāntā’virodhitā;

Tadā bodhopayuktatvāt pṛuthaguktā pramāṇatā. 330

Khyāti-vimarshah

Bhrāntau khyātistu vijnyeyā chidachitkhyāti-sangnakā;

Pravṛuttirdvividhā bhrāntestasmādekāntiko na hi. 331

Panchīkāro bhaved yatra satkāryatopapadyate;

Achitkhyātirmatā tatra shuktyādau rajatādike. 332

Tato bhinne tu chitkhyātirvaiparītyam yadā bhavet;

Yathā’’tmasu jaḍatvādi chetanatvam jaḍeṣhu cha. 333

MENU