ધીરજાખ્યાન

ગ્રંથ મહિમા

  ભગવાને તેમના પ્યારા ભક્તોને પોતાનું દિવ્ય મહાસુખ આપવાનો દૃઢ ઠરાવ કર્યો છે. પરંતુ તેમાં ભક્તની અમુક પ્રકારની કસરો અવરોધરૂપ બને છે. સાચા ભક્તને અશુભની જેમ જ શુભ રાગ પણ એટલા જ નડતરરૂપ છે.

  જેમ બજારુ ખાણી-પીણી માણસના તન તથા મનને બગાડે છે, તેમ જ ઘરે બનાવેલા ગળ્યા-ચીકણા પદાર્થો પણ જો વધુ પડતા લેવામાં આવે તો તે પણ રોગ તથા આળસ-પ્રમાદ કરાવનારા થાય છે. તેવી જ રીતે પ્રભુને પામવા ઇચ્છતા શુદ્ધ મુમુક્ષુને શુભ-અશુભ સર્વ ઇચ્છાઓનો સમૂળ ત્યાગ કરવો જરૂરી છે. તો જ તે ભગવાનનો અવિનાશી આનંદ કાયમ માટે માણી શકવાનો પાત્ર બને છે. ભક્તને આવો શુદ્ધ સોના જેવો પાત્ર બનાવવા માટે સ્વયં ભગવાન જ તેને કસોટીરૂપી અગ્નિમાં તાવે છે.

  હાલમાં આપણે સહુ કોઈને ભગવાનનો રાજીપો લેવો હોય તો પ્રભુની અગ્નિ પરીક્ષામાંથી પસાર થવું અનિવાર્ય છે. તે કસોટી વેળામાં પાસ થયેલા આપણે ધીરજ ન ગુમાવી બેસીએ તથા જેના જીવન સાંભળવાથી બળ મળે એવા ૨૧ જેટલા આદર્શ ભક્તોના આખ્યાનો આ ગ્રંથમાં નિષ્કુળાનંદ સ્વામીએ ચોટદાર શૈલીમાં વર્ણવ્યાં છે.

  જ્યારે ભગવાન પોતાના ભક્તની કસોટી કરે છે ત્યારે તેમાંથી પાર થવું ઘણું કઠણ હોય છે; તેવા સમયે ઘણા ભક્તો હિંમત હારી જાય છે ને પ્રભુપ્રાપ્તિનું કામ બગડી જાય છે; માટે એવા સમયે હિંમત ન હારવી ને ધીરજ રાખવી એવું આ ગ્રંથનું તાત્પર્ય છે.

  જેને ભક્તપણાના સર્વ સદ્‌ગુણોથી યુક્ત તથા ભગવાનના અતૂટ વિશ્વાસવાળા ભક્ત બનવું હોય તેના માટે આ ગ્રંથ અદ્‌ભુત બળ પૂરું પાડે છે. સંવત્ ૧૮૯૯માં ગઢપુર મુકામે રચાયેલા આ ગ્રંથમાં ૬૪ કડવાં, ૧૬ પદ અને કુલ ૭૧૭ ચરણ છે.

કડવું

કડવું ૧

કડવું ૨

કડવું ૩

કડવું ૪

પદ ૧: ભક્ત થાવું રે ભગવાનનું...

કડવું ૫: પ્રહ્‌લાદનું આખ્યાન

કડવું ૬: પ્રહ્‌લાદનું આખ્યાન

કડવું ૭: પ્રહ્‌લાદનું આખ્યાન

કડવું ૮: પ્રહ્‌લાદનું આખ્યાન

પદ ૨

કડવું ૯: પ્રહ્‌લાદનું આખ્યાન

કડવું ૧૦: પ્રહ્‌લાદનું આખ્યાન

કડવું ૧૧: પ્રહ્‌લાદનું આખ્યાન

કડવું ૧૨: પ્રહ્‌લાદનું આખ્યાન

પદ ૩: ભક્ત સાચા ભગવાનના...

કડવું ૧૩: ધ્રુવનું આખ્યાન

કડવું ૧૪: ધ્રુવનું આખ્યાન

કડવું ૧૫: ધ્રુવનું આખ્યાન

કડવું ૧૬: ધ્રુવનું આખ્યાન

પદ ૪

કડવું ૧૭: ધ્રુવનું આખ્યાન

કડવું ૧૮: હરિશ્ચંદ્રનું આખ્યાન

કડવું ૧૯: હરિશ્ચંદ્રનું આખ્યાન

કડવું ૨૦: હરિશ્ચંદ્રનું આખ્યાન

પદ ૫: સત્યવાદી સંત સંકટને સહે...

કડવું ૨૧: હરિશ્ચંદ્રનું આખ્યાન

કડવું ૨૨: હરિશ્ચંદ્રનું આખ્યાન

કડવું ૨૩: હરિશ્ચંદ્રનું આખ્યાન

કડવું ૨૪: હરિશ્ચંદ્રનું આખ્યાન

પદ ૬

કડવું ૨૫: હરિશ્ચંદ્રનું આખ્યાન

કડવું ૨૬

કડવું ૨૭: રંતિદેવનું આખ્યાન

કડવું ૨૮: રંતિદેવનું આખ્યાન

પદ ૭: કઠણ કસોટી મોટી મહારાજની...

કડવું ૨૯: મયૂરધ્વજનું આખ્યાન

કડવું ૩૦: મયૂરધ્વજનું આખ્યાન

કડવું ૩૧: મયૂરધ્વજનું આખ્યાન

કડવું ૩૨: મયૂરધ્વજનું આખ્યાન

પદ ૮

કડવું ૩૩: મયૂરધ્વજનું આખ્યાન

કડવું ૩૪: ઋભુરાયનું આખ્યાન

કડવું ૩૫: ઋભુરાયનું આખ્યાન

કડવું ૩૬: ઋભુરાયનું આખ્યાન

પદ ૯: દોયલું થાવું હરિદાસ રે સંતો...

કડવું ૩૭: શિબિ રાજાનું આખ્યાન

કડવું ૩૮: શિબિ રાજાનું આખ્યાન

કડવું ૩૯: શિબિ રાજાનું આખ્યાન

કડવું ૪૦: જનક રાજાનું આખ્યાન

પદ ૧૦: શીદને રહિયે રે કંગાલ રે સંતો...

કડવું ૪૧: નળ રાજાનું આખ્યાન

કડવું ૪૨: નળ રાજાનું આખ્યાન

કડવું ૪૩: નળ રાજાનું આખ્યાન

કડવું ૪૪: નળ રાજાનું આખ્યાન

પદ ૧૧: કરિયે રાજી ઘનશ્યામ રે સંતો...

કડવું ૪૫: અંબરીષ રાજાનું આખ્યાન

કડવું ૪૬: વિભીષણનું આખ્યાન

કડવું ૪૭: સુધનવાનું આખ્યાન

કડવું ૪૮

પદ ૧૨: ધીરજ સમ નહિ ધન રે સંતો...

કડવું ૪૯: જડભરતનું આખ્યાન

કડવું ૫૦: જડભરતનું આખ્યાન

કડવું ૫૧: શુકદેવનું આખ્યાન

કડવું ૫૨: નારદમુનિનું આખ્યાન

પદ ૧૩: સાચા સંતે અત્યંત રાજી...

કડવું ૫૩: સનકાદિકનું આખ્યાન

કડવું ૫૪: જાજળી ઋષિનું આખ્યાન

કડવું ૫૫: અરુણી/ઉપમન્યુ આખ્યાન

કડવું ૫૬

પદ ૧૪: સાચા ભક્તની રીત સર્વે...

કડવું ૫૭: મુદ્‌ગલ ઋષિનું આખ્યાન

કડવું ૫૮

કડવું ૫૯: જયદેવનું આખ્યાન

કડવું ૬૦: જયદેવનું આખ્યાન

પદ ૧૫: ક્ષમાવંત સંત અત્યંત સુખ...

કડવું ૬૧

કડવું ૬૨

કડવું ૬૩

કડવું ૬૪

પદ ૧૬: ધન્ય ધન્ય ધન્ય કહું સાચા સંતને...

પદ ૧૭: આજ આનંદ મારા ઉરમાં...